TÜKENDİ
Ceza Muhakemesi Hukuku
Doç. Dr. Hakan Karakehya
Doç. Dr. Hakan Karakehya
öNSöZ
Ceza ve ceza muhakemesi hukuku anabilim dalında araştırma görevlisi olarak çalışmaya başladığımda, bu anabilim dalında en çok ilgimi çeken alan ceza hukuku genel hükümlerdi. Her ne kadar hocalarımın yönlendirmesi sonucu yüksek lisans tezimi muhakeme hukuku alanında yazmış olsam da; maddi ceza hukuku daha fazla ilgimi çeken ve her fırsat bulduğumda keyifle çalıştığım alan olmaya uzunca bir süre devam etti.
Bu dönemde maddi ceza hukukuna ilgimin yoğunlaşmasında ve bu alanın temel mantığını kavramaya başlamamda Prof. Dr. özcan Uçkan ile Prof. Dr. Nevzat Toroslu'nun çok değerli katkıları olmuştur. Mesleğe başladığım bu ilk zamanlarda muhakeme hukukuna bakışım ise bu alanın usuli düzenlemelerle ilgilenen şekli bir hukuk dalı olduğu yönündeydi.
Bu dönemde maddi ceza hukukuna ilgimin yoğunlaşmasında ve bu alanın temel mantığını kavramaya başlamamda Prof. Dr. özcan Uçkan ile Prof. Dr. Nevzat Toroslu'nun çok değerli katkıları olmuştur. Mesleğe başladığım bu ilk zamanlarda muhakeme hukukuna bakışım ise bu alanın usuli düzenlemelerle ilgilenen şekli bir hukuk dalı olduğu yönündeydi.
Doktora derslerimi bitirdikten sonra, tez danışmanım olarak Prof. Dr. Metin Feyzioğlu'nun atanması ve aynı yılın başında, çalıştığım kurum olan Anadolu üniversitesi Hukuk Fakültesinde ceza muhakemesi hukuku dersini vermek üzere Prof. Dr. Hamide Zafer'in örevlendirilmesi, mesleki açıdan benim için bir dönüm noktası oldu.
Gerek doktora çalışmaları sırasında Metin hocamdan gerekse derslerde asistanlığını yaptığım üç-dört yıl boyunca Hamide hocamdan gözlemleyip öğrendiklerim muhakeme hukukuna bakışımı neredeyse tümden değiştirdi. Muhakeme hukukunun da kendine ait bir maddi içeriği olduğunu ve temelinde sağlam bir temel haklar teorisi bulunduğunu farketmemle, anabilim dalında ilgimi daha fazla çeken alan ceza muhakemesi hukuku olmaya başladı.
Uzun zamandan beri de bu alanda keyifle çalışmaya ve her geçen gün yeni bir şeyler İlgi alanımın muhakeme hukukuna kayması ve aynı anabilim dalındaki diğer arkadaşlarla da uyuşmamız sonucunda, fakültedeki ceza muhakemesi hukuku derslerini uzunca bir süredir yürütmekteyim. Zaman içerisinde, ders anlattıkça ister istemez akademisyenin de kendine ait bir anlatım tarzı ve sistematiği oluşuyor.
Uzun zamandan beri de bu alanda keyifle çalışmaya ve her geçen gün yeni bir şeyler İlgi alanımın muhakeme hukukuna kayması ve aynı anabilim dalındaki diğer arkadaşlarla da uyuşmamız sonucunda, fakültedeki ceza muhakemesi hukuku derslerini uzunca bir süredir yürütmekteyim. Zaman içerisinde, ders anlattıkça ister istemez akademisyenin de kendine ait bir anlatım tarzı ve sistematiği oluşuyor.
Bu bağlamda gerek öğrenciden gelen ders notlarına ilişkin talepleri bir kitap halinde karşılamak gerekse de bu alandaki kişisel birikimimi bir araya toplamak amacıyla, bu kitabı kaleme almaya karar verdim. Kitabın ilk basısı iki ayrı cilt olarak yapılmıştı. Ancak bu basılar tükendikten sonra, kullanıma ilişkin pratik nedenlerle, tüm metnin tek bir ciltte toplanmasının daha uygun olacağını düşündüm.
Birçok işin ilkinde olduğu gibi bu ilk basıda da bir takım eksikliklerin olması muhtemeldir. Zaman içerisinde bu eksikliklerin giderilmesine gayret edeceğim. Kitap üç-dört yıllık bir hazırlık süreci sonunda ortaya çıkmıştır. Bu hazırlık sürecinde birçok kişinin bu işe önemli emeği geçti.
önsözde onların da isimlerini anmayı kendi adıma bir borç bilmekteyim. Bu bağlamda ders notlarının bir araya getirilmesinde, kitabın dilinin sadeleştirilip, yazım yanlışlarının düzeltilmesinde önemli yardımları olan fakültemizdeki meslektaşlarım r. Gör.Murat Arabacı'ya, Ar. Gör. Asuman İnce'ye, Ar. Gör. Süleyman Numan özcan'a ve Ar. Gör. Asena Kamer Usluadam'a, eski öğrencilerimiz Av. Esra Kılıç Yıldırım'a, Av. Tansu Er'e ve Mehmet Kaya'ya, kitaptaki şekillerin çizilmesindeki katkılarından dolayı Ar. Gör. Mustafa DOĞAN'a içtenlikle teşekkür ederim.
Ayrıca Savaş Yayınevinin değerli üyeleri de, kitabın basımını içime sinecek şekilde gerçekleştirdiler. Kendilerine gönülden teşekkür ediyorum.Kitap, geniş anlamda ceza hukukuna ilişkin tabiri caizse çıraklıklarını yaparak bir şeyler öğrendiğim ve öğrenmeye devam ettiğim değerli hocalarım, ustalarım Prof. Dr. özcan Uçkan, Prof. Dr. Nevzat Toroslu, Prof. Dr. Metin Feyzioğlu ve Prof. Dr. Hamide Zafer'e atfedilmiştir. Emekleri için kendilerine bir kez daha içten şükran ve teşekkürlerimi sunuyorum.
önsözde onların da isimlerini anmayı kendi adıma bir borç bilmekteyim. Bu bağlamda ders notlarının bir araya getirilmesinde, kitabın dilinin sadeleştirilip, yazım yanlışlarının düzeltilmesinde önemli yardımları olan fakültemizdeki meslektaşlarım r. Gör.Murat Arabacı'ya, Ar. Gör. Asuman İnce'ye, Ar. Gör. Süleyman Numan özcan'a ve Ar. Gör. Asena Kamer Usluadam'a, eski öğrencilerimiz Av. Esra Kılıç Yıldırım'a, Av. Tansu Er'e ve Mehmet Kaya'ya, kitaptaki şekillerin çizilmesindeki katkılarından dolayı Ar. Gör. Mustafa DOĞAN'a içtenlikle teşekkür ederim.
Ayrıca Savaş Yayınevinin değerli üyeleri de, kitabın basımını içime sinecek şekilde gerçekleştirdiler. Kendilerine gönülden teşekkür ediyorum.Kitap, geniş anlamda ceza hukukuna ilişkin tabiri caizse çıraklıklarını yaparak bir şeyler öğrendiğim ve öğrenmeye devam ettiğim değerli hocalarım, ustalarım Prof. Dr. özcan Uçkan, Prof. Dr. Nevzat Toroslu, Prof. Dr. Metin Feyzioğlu ve Prof. Dr. Hamide Zafer'e atfedilmiştir. Emekleri için kendilerine bir kez daha içten şükran ve teşekkürlerimi sunuyorum.
Güzel bir şey yapabilmek için öncelikle başlamak gerekiyor. İyi bir başlangıç olması dileğiyle...
Doç. Dr. Hakan KARAKEHYA
Haziran 2015; Uluönder/Eskişehir
Giriş 1
İçİNDEKİLER
BİRİNCİ BöLüM
CEZA MUHAKEMESİNE İLİŞKİN TEMEL BİLGİLER
1. Ceza Muhakemesi ve Ceza Muhakemesi Hukuku Kavramları 3
2. Ceza Muhakemesinin Amacı 6
2.1. Genel Olarak 6
2.2. Maddi Gerçeği Bulma Amacı 9
2.2.1. Maddi Gerçek Kavramı 9
2.2.2. Maddi Gerçeğin Bulunmasındaki Kıstas Olarak Vicdani
2.2.3. Maddi Gerçeğe Ulaşmanın Yöntemi Olarak çelişmeli
2.3. Adaletli Sağlama Amacı 15
2.4. Hukuki Barışı Koruma Amacı 20
2.5. Amaçların Birbirleriyle çatıştığı Durumlarda Dengenin
Sağlanması 21
3. Ceza Muhakemesi Hukukunun, Cezai Yaptırım
Uygulama Sürecinde Etkili Diğer Hukuk Dallarıyla İlişkisi 23
4. Ceza Muhakemesi Hukukunun Kaynakları 28
4.1. Genel Olarak 28
4.2. Anayasa 29
4.3. Uluslararası Sözleşme 32
4.3.1. Genel Olarak 32
4.3.2. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 35
4.4. Kanun 37
4.4.1. Genel Olarak 37
4.4.2. Ceza Muhakemesi Kanunu 38
4.5. Kanun Hükmünde Kararname 42
4.6. Tüzük ve Yönetmelik 45
4.7. Yardımcı Kaynaklar 46
5. Kaynakların Yorumu ve Kıyas 50
5.1. Ceza Muhakemesi Kaynaklarının Yorumu ve Kıyas Serbestisi 50
5.2. Ceza Muhakemesinde Kıyas Serbestisinin İstisnaları 53
6. Ceza Muhakemesinin Genel Yürüyüşü 55
7. Ceza Muhakemesi Kurallarının Yer,
Kişi ve Zaman Bakımından Uygulanması 64
Kanaat 10
Muhakeme 12
7.1. Yer Bakımından Uygulanma 64
7.2. Kişi Bakımından Uygulanma 64
7.2.1. Genel Olarak 64
7.2.2. Kişi Bakımından Uygulanmanın İstisnaları 66
7.2.2.1. Diplomatik temsilciler bakımından söz konusu
olan istisnalar 66
7.2.2.2. NATO statüsü kapsamındaki yabancı askerler
bakımından söz konusu olan istisnalar 69
7.3. Zaman Bakımından Uygulanma 69
İKİNCİ BöLüM
CEZA MUHAKEMESİ SüJELERİ
1. Süje Kavramı ve Süjelere İlişkin Genel Bilgiler 73
2. Hakim 75
2.1. Genel Olarak 75
2.2. Hakimlik Mahkeme Kararı Ayrımı 77
2.3. Soruşturmada Görevli Yargılama Makamı Olarak
Sulh Ceza Hakimliği 78
2.4. Hakimin Zorunlu Hallerde İddia Makamı Süjesi Olarak
Görev Yapması (Zorunlu Savcılık) 79
2.5. Hakimlerin Bağımsızlığı 80
2.5.1. Genel Olarak 80
2.5.2. Kanuni (Doğal) Hakim İlkesi 86
2.6. Hakimlerin Tarafsızlığı 90
2.6.1. Genel Olarak 90
2.6.2. Hakimin Davaya Bakmasının Yasak Olduğu Haller 93
2.6.3. Hakimin Tarafsızlığını Şüpheye Düşüren Haller 95
2.6.4. Hakimin Reddi 96
2.6.5. Hakimin çekinmesi 98
3. Cumhuriyet Savcısı 98
3.1. Genel Olarak 98
3.2. Savcının Hukuki Statüsü 102
3.3. Suçsuzluk Karinesinin Gereği Olarak İspat Yükünün
Cumhuriyet Savcısında Olması 104
3.4. Savcının Taraf Olup Olmadığı Sorunu 109
3.5. Savcının Yasaklılığına ve Tarafsızlığından Şüpheye Düşüren
Nedenlere İlişkin Tartışmalar 109
3.6. Savcının Yardımcısı Olarak Kolluk 101
3.6.1. Genel Olarak 101
3.6.2. Cumhuriyet Savcısının Adli Kolluğun Amiri Olması 112
3.6.3. Kolluğun Zor ve Silah Kullanma Yetkisi 113
3.6.4. Kolluğun Durdurma ve Kimlik Sorma Yetkisi 118
3.6.5. özel Sektör Kolluğu 122
4. SANIK 125
4.1. Genel Olarak 125
4.2. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarında Sanık Kavramı 130
4.3. Sanığın Adil Yargılanma Hakkı 132
5. MüDAFİ 140
5.1. Genel Olarak 140
5.2. Müdafiin Hukuki Statüsü 143
5.2.1. Genel Olarak 143
5.2.2. Organ Teorisi 143
5.2.3. Menfaat Temsili (Sözleşme) Teorisi 144
5.2.4. Sınırlandırılmış Organ Teorisi 145
5.2.5. Teorilerin Değerlendirilmesi 146
5.3. Müdafiin Seçimi, Görevlendirilmesi ve Zorunlu Müdafilik 147
5.4. Müdafiin Yetkileri 152
5.4.1. Genel Olarak 152
5.4.2. Dosya İnceleme ve örnek Alma Yetkisi 152
5.4.3. Şüpheli ve Sanıkla Görüşme ve Yazışma Yetkisi 154
5.4.4. Hazır Bulunma Yetkisi 154
5.4.5. Doğrudan Soru Sorma Yetkisi 155
5.4.6. Kanun Yoluna Başvurma Yetkisi 155
5.5. Hukuk Sistemimizde Müdafiliğe İlişkin Bazı Sorunların Tespiti
ve çözüm önerileri 156
5.5.1. Genel Olarak 156
5.5.2. Sanığa Atanmış Müdafiini Seçme Hakkı Tanınması 160
6. SUçTAN ZARAR GöREN 165
7. SUçTAN ZARAR GöREN VEKİLİ 166
8. DİĞER MUHAKEME SüJELERİ 167
üçüNCü BöLüM
CEZA MUHAKEMESİ ŞARTLARI VE İŞLEMLERİ
1. CEZA MUHAKEMESİ ŞARTLARI 169
1.1. Genel Olarak 169
1.2. Muhakeme Şartlarının Gerçekleşmemesinin
Sonuçları 170
1.3. Bazı Muhakeme Şartları 172
1.3.1. Şikayet 172
1.3.1.1. Kavram 172
1.3.1.2. Şikayet Süresi 175
1.3.1.3. Şikayetin Sirayeti 176
1.3.1.4. Şikayetten Feragat ve Vazgeçme 176
1.3.1.5. Şikayet Usulü 178
1.3.2. Talep 178
1.3.3. İzin 179
1.3.4. Yabancı Devlet Şikayeti 180
1.3.5. Dokunulmazlığın Bulunmaması 181
1.3.6. Sanığın Akıl Hastası Olmaması 183
2. CEZA MUHAKEMESİ İŞLEMLERİ 183
2.1. Kavram, Muhakeme İşlemlerinin Unsurları ve
Unsurlardaki Eksikliklerin Yaptırımı 183
2.2. Bir Muhakeme İşlemi Olarak Yargılama Makamı
Kararlarının Verilmesi ve Tebliği 187
2.3. Muhakeme İşlemlerinde Süreler 189
2.3.1. Kavram ve Sürelerin Sınıflandırılması 189
2.3.2. Sürelere Uymamanın Muhakeme Hukuku
2.3.3. Sürelerin İşlemeye Başlaması, Sona Ermesi ve
2.4. Eski Hale Getirme 192
2.4.1. Genel Olarak 192
2.4.2. Eski Hale Getirme Başvurusu ve Süresi 193
2.4.3. Eski Hale Getirme Başvurusunun Etkisi ve Başvuru
Bakımından Yaptırımı 191
Hesaplanması 191
üzerine Verilecek Karar 194
DöRDüNCü BöLüM
1. DELİLLERE İLİŞKİN TEMEL KAVRAM VE İLKELER 195
1.1. Genel Olarak 195
1.2. Vicdani İspat İlkesi 196
1.3. Re'sen Araştırma İlkesi 198
2. BEYAN DELİLLERİ 200
2.1. Sanık Beyanı 200
2.1.1. Genel Olarak 200
2.1.2. İfade veya Sorgu için çağrı ve Zorla Getirme 202
2.1.3. İfade Alma ve Sorgu 204
2.1.4. İfade Alma ve Sorguda Yasak Yöntemler 206
2.1.5. İfade Almada Müdafi Bulunmasının önemi 208
2.1.6. Doğrulatma İfadesinin C. Savcısı Tarafından Alınması
2.1.7. Sanığın Susma Hakkı ve Kapsamı 209
2.1.8. Sanığın Tercümandan Faydalanma Hakkı 213
2.1.9. Yer Gösterme 219
2.2. Tanık Beyanı 220
2.2.1. Genel Olarak 220
2.2.2. Tanık Dinlemeye Yetkili Merciler 224
2.2.3. Tanıkların çağrılması ve Zorla Getirilmesi 225
2.2.4. Tanıklıktan çekinmeye Hakkı Olanlar 226
Zorunluluğu 209
2.2.4.1. Genel olarak 226
2.2.4.2. Yakın akrabalık veya kişisel ilişki nedeniyle
çekinmeye hakkı olanlar 227
2.2.4.3. Meslekleri nedeniyle çekinmeye hakkı olanlar 228
2.2.4.4. Devlet sırrına ilişkin tanık dinlenmesi ve çekinme 230
2.2.4.5. Yakınları Aleyhine Tanıklığa Zorlanamama 234
2.2.5. Tanıkların Dinlenme Usulü 235
2.2.6. Tanıklık Yapma ve Yemin Etme Zorunluluğunun
Yansımaları 237
2.2.6.1. Genel olarak 237
2.2.6.2. Yemin verdirilmeyecek tanıklar ve yeminden
çekinme 238
2.2.7. Tanıkların Giderlerinin Karşılanması 239
3. BELGE DELİLLERİ 239
4. BELİRTİ DELİLLERİ 242
5. BİLİRKİŞİ İNCELEMESİ 243
5.1. Genel Olarak Bilirkişilik 243
5.2. Bilirkişi Görevlendirilmesini Gerekli Kılan Haller ve
Görevlendirecek Merciler 245
5.3. Bilirkişinin Belirlenmesi ve Görevlendirilmesi 246
5.4. Bilirkişiliği Kabul Yükümlülüğü 247
5.5. Bilirkişi İncelemesinin Yapılması 248
5.6 Duruşmada Bilirkişinin Dinlenmesi 250
5.7 Bilirkişinin Reddi 251
5.8. Bilirkişinin Görevini Yapmamasının Yaptırımı ve
Bilirkişi ücreti 252
6. KEŞİF 253
7. öLüNüN KİMLİĞİNİN BELİRLENMESİ, ADLİ MUAYENESİ VE OTOPSİ 255
7.1. Genel Olarak ölünün Kimliğinin Belirlenmesi,
Adli Muayenesi ve Otopsi 255
7.2. ölünün Kimliğini Belirleme ve Adli Muayenesi 255
7.3. Otopsi 256
7.4. Yeni Doğanın Cesedi üzerinde Adli Muayene, Otopsi ve
Zehirlenme Şüphesi üzerine Yapılacak İşlem 258
8. DELİLLERİN ELDE EDİLMESİNDE ORTAYA çIKAN HUKUKA
AYKIRILIKLAR VE BUNLARIN HUKUKİ SONUçLARI 259
8.1. Genel Olarak Hukuka Aykırı Deliller Sorunu 259
8.2. AİHM'nin Hukuka Aykırı Delillere İlişkin Bakış Açısı 261
8.3. Ceza Muhakemesi Bağlamında Hukuka Aykırı Delillere İlişkin İç
Hukukumuzdaki Düzenlemeler ve Sonuçları 263
8.4. Hukuka Aykırı Delillerin Uzak Etkisi 265
8.5. Hukuka Aykırı Delillerin Dosyadan çıkartılıp
çıkartılmayacağı Sorunu 266
BEŞİNCİ BöLüM
KORUMA TEDBİRLERİ
1. KORUMA TEDBİRİ KAVRAMI 267
2. KORUMA TEDBİRLERİNİN öZELLİKLERİ 269
3. YAKALAMA VE GöZALTINA ALMA 271
3.1. Genel Olarak 271
3.2. Müzekkeresiz (Yakalama Emri Olmaksızın) Yakalama 271
3.3. Gözaltına Alma 274
3.3.1. Genel Olarak 274
3.3.2. Yakalananın Nakli 276
3.3.3. Gözaltına Alınan Kişinin Bulundurulacağı Yer 276
3.3.4. Gözaltı Süreleri 277
3.3.5. Kolluk Amirince Gözaltı Kararı Verilmesi 280
3.4. Müzekkereli (Yakalama Emri üzerine) Yakalama 282
3.5. Arama Emri üzerine Yakalama 284
4. TUTUKLAMA 286
4.1. Genel Olarak 286
4.2. Tutuklamanın Koşulları 288
4.2.1. Genel Olarak 288
4.2.2. önşart: Kuvvetli Suç İşleme Şüphesi 289
4.2.3. Bir Tutuklama Nedeni Bulunması veya Katalog Suçlardan
4.2.4. Diğer Koşullar 294
4.3. Tutuklama Kararını Verebilecek Merciler 297
4.4. Tutukluluk Süreleri 299
4.5. Tutuklunun Salıverilmesi 302
4.6. Tutuklananın Durumunun Yakınlarına Bildirilmesi ve
Tutukluluğun İncelenmesi 304
4.7. Tutuklulukta Geçecek Sürenin Mahsubu 305
5. ADLİ KONTROL 306
5.1. Genel Olarak 306