Yüzyılların Gerçeği Ve Mirası Iv. Cilt

"Aydinliklar Yüzyili" : XVIII. Yüzyil deyince akla gelen bu; "Aydinliklar" deyince de, basta bilimin ve aklin egemenligi geliyor. Ne var ki, XVIII. Yüzyil, bu nitelikleriyle Avrupalidir. Gerçekten, o yüzyillardir ki sanayi devrimi uç verir ve modern teknik çag baslar. Düsüncenin, akla ve bilime dayanarak, eski düzene, yani feodaliteye ve onun degerlerine, basta da dine, silahlarini -amansizca- dogrultup saldiriya geçisi de, basta Ingiltere ile Fransa'dir. Belki yalniz Dogu'dur. Bunun disinda kalan. Ne bilimsel bir uyanis, ne aklin egemenligi; XVIII. Yüzyil, Dogu bakimindan yitirilmis bir yüzyildir; öyle oldugu için de sonraki yüzyillari acilar içinde yasayacaktir. Dogu yasiyor da. Ama XVIII. Yüzyil "Aydinlanma" sini Avrupa yarattigi ve yasadigi içindir ki, dünyanin baska kitalarindaki gelismeleri de o belirleyecektir. Bu bakimdan ,XVIII. Yüzyil Avrupa'sini bilmek, ondan sonraki gelismelerin de anahtarlarini verir bize; böylesine bir "kilit" yüzyillardir o yüzyil Avrupa'da Aydinlanma hareketini - gecikerek de olsa- yasayan bir toplumun insanlari olarak , o yüzyil, en basta bizler için ögretici olsa gerek. Okuyunuz göreceksiniz.